Donuk Omuz (Adeziv Kapsülit)

Donuk omuz nedir?

Omuz eklemi, bağ dokusundan oluşan bir kapsülle sarılıdır. Donuk omuzda bu kapsül önce iltihaplanır, ardından kalınlaşır ve sertleşir; içinde yara dokusuna benzeyen yapışıklıklar oluşur. Eklemin iç hacmi küçüldüğü için kol normal şekilde hareket ettirilemez ^[1]⁠^[2].

Hastalığın en tipik özelliği, omzun hem kişi kendisi kaldırmaya çalıştığında hem de başka biri (örneğin doktor) kolu hareket ettirdiğinde kısıtlı olmasıdır. Bu özellik, donuk omzu tendon kaynaklı ağrılardan ayırmaya yardımcı olur; tendon sorunlarında omuz ağrılı olsa da dışarıdan genellikle hareket ettirilebilir ^[2].

Donuk omuz genellikle iç içe geçen üç evreden geçer ^[2]:

• Donma evresi: Ağrı giderek artar ve hareket kaybı başlar; yaklaşık 6 hafta ile 9 ay sürer.
• Donuk evre: Ağrı azalabilir ama sertlik devam eder ve günlük işleri zorlaştırır; yaklaşık 4–6 ay sürer.
• Çözülme evresi: Hareket yavaş yavaş geri döner; yaklaşık 6 ay ile 2 yıl sürer.

Belirtileri nelerdir?

Belirtiler yavaş başlar ve haftalar içinde belirginleşir. En sık görülenler şunlardır ^[1]⁠^[2]:

• Omuzda ağrı; özellikle geceleri artan ve uykuyu bölen ağrı
• Kolu yukarı kaldırmayı, yana açmayı ya da arkaya uzatmayı zorlaştıran sertlik
• Giyinme, saç tarama, sırt cebine uzanma gibi günlük işlerde güçlük
• Hem aktif hem pasif hareketlerde kısıtlılık

Nedenler ve risk faktörleri

Donuk omzun kesin nedeni tam olarak bilinmemektedir. Eklemi çevreleyen dokulardaki iltihabın kapsülü gerip küçülttüğü düşünülmektedir. Çoğu zaman belirgin bir yaralanma olmadan başlar ^[1].

Aşağıdaki durumlar riski artırır ^[1]⁠^[2]:

• 40–60 yaş arası olmak; kadınlarda daha sık görülür
• Diyabet (şeker hastalığı): risk belirgin olarak yüksektir
• Tiroid hastalıkları, Parkinson hastalığı ve kalp hastalıkları
• Bir yaralanma, kırık veya ameliyat sonrası omzun uzun süre hareketsiz kalması

Tanı nasıl konur?

Tanı çoğunlukla hastanın öyküsü ve muayene ile konur. Doktor, kişinin kolunu kendisinin ne kadar kaldırabildiğini ve dışarıdan ne kadar hareket ettirilebildiğini karşılaştırır; donuk omuzda her ikisi de kısıtlıdır ^[2].

Röntgen kapsülü göstermez, ancak kireçlenme (artrit) gibi başka kemik sorunlarını dışlamak için istenir. Rotator manşet yırtığı gibi diğer yumuşak doku sorunlarından şüphe edildiğinde MR veya ultrason kullanılabilir ^[2].

Tedavi

Tedavinin amacı, hastalık doğal seyrini tamamlarken ağrıyı kontrol etmek ve hareketi korumak ya da geri kazanmaktır. Hastaların çoğu ameliyatsız yöntemlerle düzelir ^[1]⁠^[2].

Ameliyatsız tedavi seçenekleri şunlardır ^[1]⁠^[2]:

• Ağrı kesiciler ve iltihap giderici ilaçlar; erken dönemde çok ağrılı hareketlerden kaçınmak ^[1].
• Eklem içine kortizon enjeksiyonu: Araştırmalar, hastalığın ilk yılında yapılan enjeksiyonun kısa dönemde ağrı ve fonksiyon açısından diğer yöntemlerden daha iyi sonuç verdiğini, ev egzersizleriyle birlikte uygulandığında faydanın arttığını göstermektedir ^[3].
• Fizyoterapi ve ev egzersizleri: Hafif germe ve hareket açıklığı egzersizleri temel tedavidir. Cochrane incelemesine göre fizyoterapi ve egzersiz tek başına ilk haftalarda enjeksiyon kadar hızlı rahatlama sağlamayabilir, ancak 6–12 aylık sonuçlarda farklar küçüktür ^[4].
• Hidrodilatasyon: Kapsülü germek için ekleme sıvı verilmesidir. Kısa süreli iyileşme sağlayabilir; uzun dönemdeki yeri henüz netleşmemiştir ^[2]⁠^[5].

Ameliyat ne zaman gerekir?

Aylarca süren ameliyatsız tedaviye rağmen belirgin sertlik devam ediyorsa, genel anestezi altında omzun kontrollü şekilde hareket ettirilmesi (manipülasyon) veya artroskopik (kapalı) yöntemle sıkışmış kapsülün gevşetilmesi düşünülebilir. Bu işlemlerden sonra da fizyoterapiye devam etmek gerekir ^[2].

İyileşme süreci: Donuk omuz ne kadar sürer?

Donuk omuz yavaş iyileşen bir hastalıktır. İyileşme aylar hatta yıllar sürebilir, ancak ağrı ve sertlik genellikle sonunda geçer ^[1]. Toplam süreç bazı hastalarda üç yıla kadar uzayabilir ^[2].

Egzersizlerin düzenli ve sabırla sürdürülmesi önemlidir; fizyoterapi programları genellikle en az 6 hafta sürer ^[1]. Ameliyat yapılan hastalarda toplam toparlanma çoğunlukla 6 hafta ile 3 ay arasındadır ve bu süreçte fizyoterapi devam eder ^[2].

Tedavi süresince ağrıyı belirgin şekilde artıran zorlayıcı hareketlerden kaçınılması, ancak omzun hafif egzersizlerle hareket ettirilmeye devam edilmesi önerilir. Egzersizler bir fizyoterapist tarafından öğretildikten sonra evde düzenli olarak uygulanabilir ^[1].

Ne zaman acilen doktora başvurmalı?

Donuk omuz yavaş gelişir. Aşağıdaki durumlar ise başka ve daha ciddi bir sorunu düşündürebilir; bu durumlarda hemen tıbbi yardım alınmalıdır ^[6]:

• Aniden başlayan veya çok şiddetli omuz ağrısı
• Kolun hiç hareket ettirilememesi
• Omzun şeklinin değişmesi veya belirgin şişlik
• Kolda karıncalanma, uyuşma ya da kolun sıcak veya soğuk hissedilmesi
• Düşme veya darbe sonrası başlayan ağrı
• Omuz ağrısına ateş ya da genel halsizliğin eşlik etmesi