مفاصل و درد
سندرم گیرافتادگی شانه و مشکلات روتاتور کاف
به طور خلاصه
سندرم گیرافتادگی شانه (سندرم درد زیرآخرمی) دردی است که از تاندونهای روتاتور کاف و کیسهٔ روی آنها (بورس) منشأ میگیرد، معمولاً هنگام بالا بردن دست احساس میشود و ارتباط نزدیکی با التهاب تاندون و پارگی روتاتور کاف دارد. بیشتر افراد طی چند ماه با تغییر فعالیت، کنترل درد و برنامهٔ منظم ورزشی و گاهی تزریق کورتیکواستروئید بهتر میشوند. شواهد فعلی جراحی دکامپرشن زیرآخرمی را فقط برای گیرافتادگی توصیه نمیکنند، اما در برخی پارگیهای روتاتور کاف ممکن است ترمیم جراحی مطرح شود.
گیرافتادگی شانه چیست؟
روتاتور کاف مجموعهای از چهار عضله و تاندون است که سر استخوان بازو را در بر میگیرد. این ساختار دست را بالا میبرد و میچرخاند و سر استخوان را در حفرهٔ مفصل نگه میدارد [2].
این نوع درد شانه میتواند از سه مشکل مرتبط ناشی شود: التهاب تاندونها (تاندینیت)، التهاب کیسهٔ لغزندهٔ روی آنها (بورسیت) یا گیرافتادگی. در گیرافتادگی، هنگام بالا بردن دست فاصلهٔ بین برجستگی استخوانی بالای شانه (آخرم) و تاندونها تنگ میشود و تاندونها تحریک میشوند [1]. در راهنماهای جدید این وضعیت سندرم درد زیرآخرمی یا بیماری روتاتور کاف نیز نامیده میشود [4].
با گذشت زمان تاندونها ممکن است فرسوده شوند و پارگی نسبی یا کامل ایجاد شود. پارگی میتواند ناگهانی پس از زمین خوردن یا بلند کردن جسم سنگین رخ دهد، اما بیشتر بهتدریج و در اثر فرسودگی مرتبط با سن ایجاد میشود [2].
علائم آن چیست؟
پارگی ناگهانی پس از آسیب معمولاً با درد شدید و ضعف فوری در دست همراه است. در مقابل، پارگی ناشی از فرسودگی ممکن است در ابتدا تقریباً بدون درد باشد و بهآرامی ایجاد شود؛ به همین دلیل درد و ضعف طولانیمدت شانه باید بررسی شود [2].
علائم معمولاً خفیف شروع میشوند و ممکن است با گذشت زمان بیشتر شوند [1][2]:
- درد در جلو و کنار شانه که گاهی به سمت کنارهٔ بازو پخش میشود
- درد هنگام بالا بردن دست بالاتر از سطح شانه یا دراز کردن دست
- درد شبانه، بهویژه هنگام خوابیدن روی شانهٔ درگیر
- ضعف و دشواری در لباس پوشیدن، شستن مو یا بردن دست به پشت
- احساس صدای خشخش در شانه در برخی حرکات
علل و عوامل خطر
گیرافتادگی و مشکلات روتاتور کاف معمولاً از ترکیب فشارهای تکراری و تغییرات مرتبط با سن ایجاد میشوند. ممکن است پس از یک آسیب جزئی یا بدون علت مشخص شروع شوند [1][2]. مهمترین عوامل خطر عبارتاند از:
تشخیص چگونه انجام میشود؟
پزشک دامنهٔ حرکت و قدرت شانه را معاینه میکند؛ اینکه کدام حرکات درد را ایجاد میکنند به تشخیص کمک میکند [1].
عکس رادیولوژی میتواند زائدهٔ استخوانی زیر آخرم را نشان دهد و به رد علل دیگر کمک میکند. امآرآی یا سونوگرافی وضعیت تاندونها و وجود پارگی، محل و اندازهٔ آن را نشان میدهد [1][2].
درمان
پایهٔ درمان روشهای غیرجراحی است. به جای بیحرکت نگه داشتن کامل شانهٔ دردناک، توصیه میشود با کاهش حرکاتی که درد را بیشتر میکنند، استفادهٔ ملایم از شانه ادامه یابد [1][3]. گزینههای اصلی عبارتاند از:
- استراحت و تغییر فعالیت، بهویژه کم کردن حرکات بالای سر برای مدتی [1]
- مسکنهای ضدالتهاب [1][2]
- فیزیوتراپی و ورزش: ورزشهای کششی و تقویتی محور درمان هستند و ادامهٔ آنها به مدت ۶ تا ۸ هفته به جلوگیری از بازگشت درد کمک میکند [1][3]
- تزریق کورتیکواستروئید داخل بورس، زمانی که روشهای دیگر تسکین کافی ندادهاند [1]
آیا جراحی لازم است؟
در گذشته، گیرافتادگیای که به درمان غیرجراحی پاسخ نمیداد اغلب با دکامپرشن زیرآخرمی درمان میشد؛ عملی آرتروسکوپیک که زائدهٔ استخوانی و بورس ملتهب را برمیدارد [1]. اما یک مرور کاکرین که مطالعات مقایسه با جراحی نمایشی (پلاسبو) را شامل میشد نشان داد این عمل از نظر درد، عملکرد و کیفیت زندگی سود بالینی مهمی اضافه نمیکند [5]. بر پایهٔ این شواهد، یک راهنمای بینالمللی توصیهٔ قوی علیه جراحی دکامپرشن برای درد زیرآخرمی بیش از ۳ ماه دارد [4].
پارگیهای روتاتور کاف موضوع متفاوتی هستند. ترمیم پارگی ممکن است در این موارد مطرح شود: درد بیش از ۶ تا ۱۲ ماه با وجود درمان مناسب، پارگیهای بزرگ، پارگی تازه پس از آسیب همراه با ضعف واضح، یا افراد فعالی که به استفاده از دست بالای سر نیاز دارند [2].
دوران بهبودی
در گیرافتادگی و التهاب تاندون، برطرف شدن کامل درد معمولاً ۲ تا ۴ ماه طول میکشد، اما در برخی افراد تا یک سال هم ممکن است طول بکشد [1]. بهبود درد شانه ممکن است شش ماه یا بیشتر زمان ببرد و در این مدت ادامهٔ حرکت ملایم شانه و ورزشها اهمیت دارد [3].
با ادامهٔ منظم برنامهٔ ورزشی، عضلات شانه قویتر میشوند و کارهای روزمره آسانتر میشود. بازگشت به کار یا ورزش سنگین باید تدریجی و بر اساس میزان درد و قدرت باشد [1][3].
چه زمانی فوراً به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر درد طی دو هفته بهتر نشود، بدتر شود یا حرکت دادن شانه بسیار سخت شود، باید به پزشک مراجعه کرد. در موارد زیر ارزیابی فوری لازم است [3]:
- درد ناگهانی یا بسیار شدید شانه
- ناتوانی در حرکت دادن دست
- تغییر شکل شانه یا تورم واضح
- گزگز یا بیحسی در دست، یا احساس گرما یا سرما در دست
- درد یا ناتوانی در بالا بردن دست پس از زمین خوردن یا ضربه
- درد همزمان در هر دو شانه یا درد شانه همراه با تب
پرسشهای پرتکرار
+تفاوت گیرافتادگی شانه با پارگی روتاتور کاف چیست؟
در گیرافتادگی، تاندونها و کیسهٔ روی آنها تحریک شدهاند اما تاندون سالم است. در پارگی، بخشی از تاندون یا تمام آن جدا شده است؛ یا ناگهانی پس از آسیب یا بهتدریج در اثر فرسودگی [1][2].
+آیا گیرافتادگی شانه بدون جراحی خوب میشود؟
در بیشتر افراد بله. با تغییر فعالیت، کنترل درد و ورزش منظم، درد معمولاً طی چند ماه کم میشود. پژوهشها نشان میدهند جراحی دکامپرشن فقط برای گیرافتادگی در مقایسه با جراحی نمایشی سود معناداری ندارد [1][4][5].
+چرا شانهام شبها بیشتر درد میکند؟
درد شبانه از نشانههای معمول مشکلات روتاتور کاف است و اغلب هنگام خوابیدن روی شانهٔ دردناک بیشتر میشود [1][2].
+آیا برای گیرافتادگی شانه آمپول کورتون تزریق میکنند؟
اگر استراحت، دارو و فیزیوتراپی تسکین کافی ندهند، ممکن است تزریق کورتیکواستروئید داخل بورس پیشنهاد شود. این تزریق مکمل برنامهٔ ورزشی است، نه جایگزین آن [1].
+آیا هر پارگی روتاتور کاف جراحی لازم دارد؟
خیر. بسیاری از پارگیها بدون جراحی درمان میشوند. جراحی برای درد طولانی، پارگیهای بزرگ یا ضعف واضح پس از آسیب مطرح میشود [2].
منابع
- [1]Shoulder Impingement/Rotator Cuff Tendinitis — American Academy of Orthopaedic Surgeons (OrthoInfo), 2024.
- [2]Rotator Cuff Tears — American Academy of Orthopaedic Surgeons (OrthoInfo).
- [3]Shoulder pain — NHS (nhs.uk), 2023.
- [4]Subacromial decompression surgery for adults with shoulder pain: a clinical practice guideline — BMJ (Vandvik PO, et al.), 2019.
- [5]Subacromial decompression surgery for rotator cuff disease — Cochrane Database of Systematic Reviews (Karjalainen TV, et al.), 2019.
این مقاله فقط برای اطلاعرسانی عمومی است و جایگزین معاینه و مشاوره پزشکی فردی نیست. در شرایط اورژانسی به نزدیکترین اورژانس مراجعه کنید.