دست و مچ
سندرم تونل کارپال: بیحسی دست، درمان و جراحی
به طور خلاصه
سندرم تونل کارپال وضعیتی شایع است که در آن عصب مدیان در کانالی تنگ در مچ دست تحت فشار قرار میگیرد و باعث بیحسی، گزگز و درد شبانه در انگشت شست، اشاره و میانی میشود. در موارد خفیف تا متوسط، معمولاً ابتدا آتل شبانه، اصلاح فعالیتها و در صورت نیاز تزریق استروئید به کار میرود. جراحی زمانی مطرح میشود که علائم با وجود این درمانها ادامه یابد، شدید باشد یا تحلیل عضله و آسیب آشکار عصب وجود داشته باشد؛ این عمل معمولاً به صورت سرپایی انجام میشود.
سندرم تونل کارپال چیست؟
در سمت کف دستِ مچ، گذرگاه باریکی وجود دارد که از استخوانهای مچ و یک رباط ضخیم روی آنها تشکیل شده است. عصب مدیان همراه با تاندونهایی که انگشتان را خم میکنند از این گذرگاه عبور میکند. وقتی فشار داخل این تونل بالا میرود، عصب تحت فشار قرار میگیرد؛ به این وضعیت سندرم تونل کارپال گفته میشود [1][3].
عصب مدیان حس انگشت شست، اشاره، میانی و بخشی از انگشت حلقه را تأمین میکند و به همین دلیل علائم معمولاً در همین انگشتان احساس میشود [1][3].
علائم آن چیست؟
علائم معمولاً به تدریج شروع میشوند و ممکن است با گذشت زمان بدتر شوند. شایعترین آنها عبارتاند از [1][2][3]:
- بیحسی، گزگز یا سوزش در انگشت شست، اشاره و میانی
- بدتر شدن علائم در شب و بیدار شدن از خواب؛ اغلب با تکان دادن دست بهتر میشود
- درد در انگشتان یا دست که ممکن است به سمت بازو کشیده شود
- ضعف در گرفتن اشیا، دستوپاچلفتگی و افتادن اشیا از دست
- در موارد پیشرفته، لاغر شدن عضلات قاعده انگشت شست
علت و عوامل خطر
در بیشتر افراد علت واحدی پیدا نمیشود و چند عامل با هم نقش دارند. تونل باریکتر مادرزادی، کارهای تکراری همراه با خم کردن پرفشار مچ و نگه داشتن طولانی مچ در وضعیتهای افراطی ممکن است خطر را افزایش دهند [1][2].
بارداری، اضافه وزن، دیابت، بیماریهای التهابی مفاصل مانند آرتریت روماتوئید، سابقه خانوادگی و آسیب قبلی مچ نیز از عوامل خطر شناختهشده هستند [1][2].
چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص بیشتر بر اساس شرح حال و معاینه است. پزشک حس و قدرت عضلات دست را بررسی میکند و ممکن است با ضربه آرام روی مچ یا نگه داشتن مچ در وضعیتهای خاص ببیند آیا علائم ایجاد میشوند یا نه [1][3].
نوار عصب (بررسی هدایت عصبی) و الکترومیوگرافی (EMG) نشان میدهند عصب تا چه حد درگیر شده و به کنار گذاشتن سایر مشکلات عصبی کمک میکنند. سونوگرافی، رادیوگرافی یا امآرآی در بیماران منتخب درخواست میشود. این آزمایشها برای همه لازم نیست [1][3].
درمان بدون جراحی
در علائم خفیف تا متوسط، درمان معمولاً بدون جراحی آغاز میشود. آتل شبانهای که مچ را صاف نگه میدارد، کم کردن فعالیتهایی که به مچ فشار میآورند و مسکنهای کوتاهمدت نخستین گامها هستند [1][2].
یک مرور کاکرین نشان داد که شواهد درباره آتل محدود است، اما آتل شبانه ممکن است در کوتاهمدت برای برخی بیماران بهبود کلی ایجاد کند و بعید است آسیب جدی داشته باشد [5].
اگر آتل به اندازه کافی کمک نکند، ممکن است تزریق استروئید به داخل تونل کارپال پیشنهاد شود. تزریق اغلب علائم را کاهش میدهد، اما در برخی بیماران اثر آن موقتی است [1][2].
جراحی تونل کارپال کی مطرح میشود؟
جراحی زمانی مطرح میشود که علائم با وجود درمان غیرجراحی ادامه یابد یا برگردد، شدید و طولانی باشد، آزمایشها آسیب قابل توجه عصب را نشان دهند یا عضلات قاعده شست شروع به تحلیل رفتن کنند [1][3]. تحلیل عضله و بیحسی دائمی نشانه خطر آسیب دائمی عصب هستند و نباید بدون درمان رها شوند [1].
تصمیم به صورت مشترک و بر اساس شدت علائم و ترجیح بیمار گرفته میشود. مرور کاکرین اشاره میکند که افراد با علائم قابل تحمل میتوانند با روشهای غیرجراحی شروع کنند و کسانی که علائم شدید دارند ممکن است جراحی را انتخاب کنند [4]. در یک کارآزمایی تصادفی بزرگ، بیمارانی که درمان را با جراحی شروع کردند در ماه هجدهم شانس بیشتری برای بهبودی داشتند تا کسانی که با تزریق استروئید شروع کردند [6].
در این عمل که آزادسازی تونل کارپال نام دارد، رباطی که روی عصب فشار میآورد بریده میشود تا تونل گشادتر شود. عمل معمولاً با بیحسی موضعی، در زمان کوتاه و بدون نیاز به بستری شبانه انجام میشود [1][2][3].
دوره بهبودی
بیدار شدنهای شبانه اغلب در هفته اول پس از جراحی کاهش مییابد. معمولاً پس از چند روز میتوان از دست برای کارهای سبک با احتیاط استفاده کرد [1][3].
بازگشت کامل به فعالیتهای روزمره اغلب چند هفته طول میکشد. بازگشت قدرت گرفتن ممکن است چند ماه زمان ببرد. اگر فشار روی عصب شدید و طولانی بوده باشد، بهبود حس ممکن است تا یک سال طول بکشد و همیشه کامل نشود. گزگز معمولاً زودتر از قدرت بهبود مییابد [1][2][3].
چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده موارد زیر، مراجعه را به تأخیر نیندازید [1][2]:
- بیحسی دائمی شده یا از دست رفتن حس در حال افزایش است
- لاغر شدن عضلات قاعده شست یا کاهش آشکار قدرت
- افتادن مکرر اشیا از دست یا مشکل در بستن دکمه
- علائمی که با وجود اقدامات خانگی بدتر میشوند یا بهتر نمیشوند
پرسشهای پرتکرار
+علت بیحسی دست چیست؟
بیحسی دست علل زیادی دارد. اگر بیحسی در شست، اشاره و انگشت میانی باشد و در شب بدتر شود، شایعترین علت سندرم تونل کارپال است. مشکلات عصبی دیگر هم میتوانند علائم مشابهی ایجاد کنند، بنابراین معاینه و در صورت نیاز نوار عصب اهمیت دارد [1][2].
+آیا سندرم تونل کارپال خودبهخود خوب میشود؟
علائم خفیف ممکن است با کم کردن فعالیتهایی که به مچ فشار میآورند و استفاده از آتل شبانه بهتر شوند. اگر علائم ادامه یابد، بدتر شود یا ضعف ایجاد شود، به پزشک مراجعه کنید [2][5].
+جراحی تونل کارپال کی لازم است؟
وقتی علائم با وجود آتل و تزریق ادامه یابد، شدید باشد، یا آزمایشها آسیب قابل توجه عصب یا تحلیل عضلات شست را نشان دهند، جراحی مطرح میشود. تصمیم به شدت علائم و ترجیح بیمار بستگی دارد [1][3][4].
منابع
- [1]Carpal Tunnel Syndrome — American Academy of Orthopaedic Surgeons (OrthoInfo).
- [2]Carpal tunnel syndrome — NHS (nhs.uk), 2024.
- [3]Carpal Tunnel Syndrome — British Society for Surgery of the Hand (BSSH).
- [4]Surgical versus non-surgical treatment for carpal tunnel syndrome (Cochrane Review) — Cochrane Database of Systematic Reviews (Lusa V, et al.), 2024.
- [5]Splinting for carpal tunnel syndrome (Cochrane Review) — Cochrane Database of Systematic Reviews (Karjalainen TV, et al.), 2023.
- [6]Surgery versus corticosteroid injection for carpal tunnel syndrome (DISTRICTS): an open-label, multicentre, randomised controlled trial — The Lancet (Palmbergen WAC, et al.), 2025.
این مقاله فقط برای اطلاعرسانی عمومی است و جایگزین معاینه و مشاوره پزشکی فردی نیست. در شرایط اورژانسی به نزدیکترین اورژانس مراجعه کنید.