دست و مچ
بریدگی تاندون و عصب دست: چرا فوری است و چگونه ترمیم میشود
به طور خلاصه
بریدگیهای کف دست، انگشتان یا پشت دست حتی اگر زخم پوستی کوچک به نظر برسد، میتوانند تاندونهایی را که انگشتان را خم یا باز میکنند و عصبهایی را که به نوک انگشتان حس میدهند قطع کنند. تاندون بریده خودبهخود جوش نمیخورد، زیرا کشش دو سر آن را از هم دور میکند؛ بنابراین چنین بریدگیای باید همان روز بررسی شود و ترمیم زودهنگام، معمولاً طی حدود یک هفته تا ده روز، توصیه میشود. برای نتیجه خوب، پایبندی به آتل و برنامه توانبخشی دست در هفتههای پس از جراحی به اندازه خود عمل اهمیت دارد.
آسیب تاندون و عصب دست چیست؟
تاندونهای خمکننده (فلکسور) که انگشتان را خم میکنند از عضلات ساعد شروع میشوند و از مچ و کف دست به انگشتان میرسند. تاندونهای بازکننده (اکستنسور) که انگشتان را صاف میکنند در پشت دست قرار دارند. عصبهایی که به انگشتان حس میدهند در کنار تاندونهای خمکننده حرکت میکنند؛ بنابراین بریدگی در سمت کف دست یا انگشت میتواند هم به تاندون و هم به عصب آسیب بزند [1][3][4].
تاندونها مانند کش تحت کشش هستند. وقتی بریده شوند، دو سر آنها از هم دور میشوند و فاصله ایجادشده مانع جوش خوردن طبیعی میشود. به همین دلیل تاندون یا عصبی که کاملاً قطع شده معمولاً به ترمیم جراحی نیاز دارد [1][2][4].
علائم آن چیست؟
نشانههای اصلی که بلافاصله پس از بریدگی ممکن است دیده شوند عبارتاند از [1][2][3][4]:
- ناتوانی در خم کردن یک یا چند مفصل انگشت یا درد هنگام تلاش برای آن
- ناتوانی در صاف کردن کامل انگشت یا افتادگی نوک انگشت
- بیحسی یا کاهش حس در نوک انگشت یا یک طرف آن
- ضعف در گرفتن اشیا یا دستوپاچلفتگی
- انگشت رنگپریده یا سرد که احتمال آسیب رگ را مطرح میکند
چگونه ایجاد میشود و عوامل خطر کداماند؟
آسیب تاندونهای خمکننده معمولاً در اثر بریدگی در سمت کف دستیِ انگشتان، دست، مچ یا ساعد رخ میدهد. تاندون همچنین ممکن است زمانی پاره شود که انگشتِ در حال گرفتن چیزی، ناگهان و با شدت به عقب کشیده شود؛ برای مثال هنگام گرفتن لباس حریف در فوتبال، کشتی یا راگبی [1].
حتی اگر زخم سطحی کوچک باشد، وقتی تمام ضخامت پوست بریده شده باشد، ممکن است ساختارهای زیرین آسیب دیده باشند. عصبها و رگهای انگشتان بسیار نزدیک به تاندونها قرار دارند، بنابراین همان بریدگی میتواند به آنها هم آسیب بزند و اگر رگها بریده شوند، خونرسانی انگشت در خطر قرار میگیرد [1][5].
چگونه ارزیابی میشود و چرا فوری است؟
پزشک بررسی میکند که آیا هر انگشت بهتنهایی خم و باز میشود، قدرت گرفتن، حس نوک انگشتان و گردش خون را میسنجد و در صورت شک به آسیب استخوان یا جسم خارجی، رادیوگرافی درخواست میکند [1].
ارزیابی فوری مهم است، زیرا با گذشت زمان دو سر تاندون بریده بیشتر جمع میشوند و ترمیم دشوارتر میشود. برای تاندونهای خمکننده، ترمیم معمولاً طی حدود هفت تا ده روز پس از آسیب توصیه میشود [1][2]. زخمهای عمیق و زخمهای همراه با از دست رفتن پوست معمولاً به جراحی نیاز دارند [5].
کمکهای اولیه و درمان بدون جراحی
هر زخم دست باید در اسرع وقت با آب لولهکشی شسته شود تا آلودگیها پاک و خطر عفونت کم شود. سپس زخم را با پانسمان تمیز بپوشانید، دست را بالا نگه دارید و بدون تأخیر به مرکز درمانی مراجعه کنید [5].
درمان بدون جراحی فقط در موارد منتخب ممکن است. برخی آسیبهای کوچک یا ناقص تاندونهای بازکننده در پشت دست ممکن است فقط با آتل بهبود یابند، اما بیشتر تاندونهای کاملاً بریده به ترمیم نیاز دارند [3].
ترمیم جراحی
عمل با بیهوشی عمومی یا بیحسی ناحیهای و گاهی برای تاندونهای بازکننده با بیحسی موضعی انجام میشود. زخم کمی بازتر میشود تا دو سر تاندون پیدا شوند و سپس با تکنیکهای بخیه ویژه به هم دوخته میشوند [1][2][3].
عصب کاملاً قطعشده نیز با جراحی ترمیم میشود و دو سر آن با بخیههای بسیار ظریف به هم متصل میشوند. اگر فاصله زیاد باشد، ممکن است از قطعهای عصب که از جای دیگر بدن برداشته میشود (پیوند عصب) استفاده شود که میتواند ناحیه کوچکی از کاهش حس را در محل برداشت باقی بگذارد [4].
یک مرور نظاممند درباره ترمیم عصب انگشت نشان داد که ترمیم، تمایز حسی بهتری نسبت به ترمیم نکردن ایجاد میکند، اما بازگشت کامل حس طبیعی ناشایع است. کیفیت شواهد در این زمینه محدود است [7].
دوره بهبودی و توانبخشی دست
پس از جراحی، دست و ساعد برای محافظت از ترمیم در آتلی قرار میگیرند که مچ و انگشتان را کمی خم نگه میدارد. توانبخشی دست معمولاً طی چند روز آغاز میشود. برای تاندونهای خمکننده آتل معمولاً پنج تا هشت هفته و برای تاندونهای بازکننده سه تا شش هفته استفاده میشود [1][2][3].
توانبخشی دست به اندازه خود جراحی اهمیت دارد. یک مرور نظاممند گزارش کرد که برنامههای حرکت فعال زودهنگام دامنه حرکت انگشت را بهتر حفظ میکنند، در حالی که در برنامههای غیرفعال خطر پارگی کمی کمتر است؛ و با تکنیکهای بخیه امروزی میتوان حرکت فعال زودهنگام را با میزان پارگی پایین به کار برد [3][6].
رسیدن تاندون به قدرت کامل حدود سه ماه طول میکشد و دامنه حرکت ممکن است تا شش ماه بهتر شود. عصبها روزانه حدود یک میلیمتر رشد میکنند؛ نتیجه نهایی ممکن است دو سال یا بیشتر طول بکشد و در سنین بالاتر بهبود کندتر است [1][2][4]. حساسیت به سرما ممکن است تا دو زمستان ادامه یابد [5].
مشکلات احتمالی شامل پارگی ترمیم، محدودیت حرکت به علت چسبیدن تاندون به بافتهای اطراف، خشکی مفاصل و گره دردناک در انتهای عصب (نوروما) است. در صورت ایجاد چسبندگی، عمل دوم (تنولیز) میتواند تاندون را آزاد کند [1][2][4].
چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کرد؟
در این موارد همان روز به اورژانس مراجعه کنید [1][2][5]:
- پس از بریدگی دست یا انگشت، انگشت خم یا باز نمیشود
- پس از بریدگی، نوک انگشت یا یک طرف آن بیحس است
- انگشت رنگپریده یا سرد است یا خونریزی بند نمیآید
- زخم عمیق، آلوده یا همراه با از دست رفتن پوست است
- پس از ترمیم، حرکت انگشت ناگهان از بین رفته یا حس پاره شدن داشتهاید
پرسشهای پرتکرار
+بعد از بریدگی انگشتم خم نمیشود، چه کنم؟
خم نشدن انگشت پس از بریدگی به قطع تاندون خمکننده اشاره دارد. زخم را با آب لولهکشی بشویید، بپوشانید، دست را بالا نگه دارید و همان روز توسط جراح دست یا اورژانس ارزیابی شوید [1][2][5].
+آیا تاندون بریده خودبهخود جوش میخورد؟
خیر. کشش، دو سر تاندون بریده را از هم دور میکند و بهطور طبیعی جوش نمیخورند. تاندونهایی که کاملاً قطع شدهاند معمولاً به ترمیم جراحی نیاز دارند [1][2].
+آیا بیحسی انگشت پس از بریدگی خوب میشود؟
بیحسی میتواند نشانه قطع عصب انگشت باشد و باید بررسی شود. عصب ترمیمشده روزانه حدود یک میلیمتر رشد میکند؛ حس طی چند ماه برمیگردد اما اغلب کاملاً طبیعی نمیشود [4][7].
منابع
- [1]Flexor Tendon Injuries — American Academy of Orthopaedic Surgeons (OrthoInfo).
- [2]Flexor Tendon Injury — British Society for Surgery of the Hand (BSSH).
- [3]Extensor Tendon Injury — British Society for Surgery of the Hand (BSSH).
- [4]Nerve Injury — British Society for Surgery of the Hand (BSSH).
- [5]Hand Wounds — British Society for Surgery of the Hand (BSSH).
- [6]Flexor tendon repair rehabilitation protocols: a systematic review — The Journal of Hand Surgery (Starr HM, et al.), 2013.
- [7]Outcome of surgical repair of adult digital nerve injury: a systematic review — BMJ Open (Dunlop RLE, et al.), 2019.
این مقاله فقط برای اطلاعرسانی عمومی است و جایگزین معاینه و مشاوره پزشکی فردی نیست. در شرایط اورژانسی به نزدیکترین اورژانس مراجعه کنید.