آسیبهای ورزشی
پارگی منیسک زانو: علائم، درمان و بهبودی
به طور خلاصه
پارگی منیسک، آسیب غضروف C شکلی است که مانند بالشتک بین استخوان ران و استخوان ساق در زانو قرار دارد؛ در جوانان معمولاً به دنبال پیچ خوردن زانو هنگام ورزش و در میانسالی بیشتر در اثر فرسودگی ایجاد میشود. در بیشتر پارگیهای فرسایشی، درمان اول ورزش و فیزیوتراپی است؛ جراحی آرتروسکوپی برای زانوی واقعاً قفلشده یا پارگی ناشی از ضربه که قابل ترمیم باشد در نظر گرفته میشود. بهبودی پس از برداشتن بخشی از منیسک چند هفته و پس از بخیهزدن آن چند ماه طول میکشد.
پارگی منیسک چیست؟
هر زانو دو منیسک دارد: داخلی و خارجی. اینها قطعههای غضروفی سفت و انعطافپذیر و گوهای شکلی هستند که بین استخوان ران و استخوان ساق قرار دارند. منیسکها بار را در سطح مفصل پخش میکنند، ضربه را جذب میکنند و به پایداری زانو کمک میکنند [1].
پارگی به دو شکل رخ میدهد. در جوانان و ورزشکاران معمولاً یک آسیب ناگهانی ناشی از چرخش شدید زانو است. با افزایش سن، بافت منیسک ضعیف میشود و حتی یک چرخش ساده هنگام بلند شدن از صندلی میتواند باعث پارگی شود. این نوع دوم، پارگی فرسایشی (دژنراتیو) نامیده میشود [1][3].
علائم
برخی افراد هنگام آسیب صدای «تق» را در زانو حس میکنند. بسیاری در روز اول هنوز میتوانند راه بروند، اما در ۲ تا ۳ روز بعد زانو بهتدریج خشکتر و متورمتر میشود [1]. علائم شایع عبارتاند از [1][2]:
- درد در سمت داخل یا خارج زانو
- تورم و خشکی
- احساس گیر کردن یا قفل شدن زانو
- خالی کردن زانو یا احساس ناپایداری
- دشواری در خم کردن یا صاف کردن کامل زانو
علل و عوامل خطر
ورزشهایی که چرخش، توقف ناگهانی و تغییر جهت دارند، مانند فوتبال و بسکتبال، خطر پارگی ناشی از ضربه را افزایش میدهند. پارگی منیسک ممکن است همراه با آسیبهای دیگر زانو، مانند پارگی رباط صلیبی قدامی، رخ دهد [1].
در میانسالی و سنین بالاتر، منیسک نازکتر و ضعیفتر میشود و ممکن است بدون ضربه مشخصی پاره شود. در این گروه سنی، پارگی منیسک اغلب همراه با مراحل اولیه آرتروز زانو دیده میشود [1][3].
تشخیص
تشخیص با معاینه آغاز میشود. پزشک حساسیت در امتداد خط مفصل را بررسی میکند و زانو را خم کرده و میچرخاند تا ببیند درد یا صدای تق ایجاد میشود یا نه. به این آزمون، آزمون مکموری گفته میشود [1].
منیسک در عکس رادیولوژی دیده نمیشود، اما عکس ساده به رد علل دیگر درد مشابه، مانند آرتروز، کمک میکند. امآرآی بهترین روش برای دیدن بافتهای نرم از جمله منیسک است [1]. در افراد میانسال و مسن، پارگی دیدهشده در امآرآی همیشه علت اصلی درد نیست؛ بنابراین تصمیم درمانی بر پایه معاینه و شکایات بیمار گرفته میشود، نه فقط تصویر [3].
درمان بدون جراحی
بسیاری از پارگیها، بهویژه نوع فرسایشی، به جراحی نیاز ندارند. در روزهای اول استراحت، کمپرس سرد، فشار ملایم با باند و بالا نگه داشتن پا توصیه میشود. داروهای ضد درد و ضد التهاب به تشخیص پزشک نیز میتوانند کمک کنند [1].
در پارگیهای فرسایشی، درمان اصلی یک برنامه ورزشی منظم زیر نظر فیزیوتراپیست است. در یک کارآزمایی تصادفی روی بیماران میانسال، ۱۲ هفته ورزش تحت نظارت و برداشتن بخشی از منیسک با آرتروسکوپی پس از دو سال تفاوت معناداری در عملکرد زانو نداشتند و قدرت عضلات ران در گروه ورزش بیشتر افزایش یافت [4].
یک راهنمای بالینی بینالمللی توصیه قوی علیه آرتروسکوپی در تقریباً همه بیماران مبتلا به بیماری فرسایشی زانو، با یا بدون پارگی منیسک، کرده است. یک مرور کاکرین نیز نشان داد که آرتروسکوپی در این گروه فایده معنادار اضافهای برای درد و عملکرد ندارد [3][5].
درمان جراحی
اگر علائم با ورزش و روشهای دیگر بهتر نشود، اگر زانو واقعاً قفل شده و صاف نمیشود، یا اگر بیمار جوان پارگی ناشی از ضربهای دارد که قابل ترمیم است، جراحی آرتروسکوپی (بسته) مطرح میشود [1][3].
دو روش به کار میرود. در منیسکتومی جزئی فقط بخش پاره و آسیبدیده برداشته میشود. در ترمیم منیسک، قطعههای پارهشده با بخیه به هم دوخته میشوند. امکان ترمیم به نوع و محل پارگی بستگی دارد، زیرا فقط بخش بیرونی منیسک خونرسانی و توان جوش خوردن دارد [1].
تصمیم به جراحی باید با مشارکت بیمار و با در نظر گرفتن سن، نوع پارگی، میزان آرتروز زانو و اهداف شخصی گرفته شود [3].
دوره بهبودی
در درمان بدون جراحی، برنامه ورزشی معمولاً چند ماه طول میکشد و پایبندی منظم به آن مهمترین عامل نتیجه خوب است [4].
پس از منیسکتومی جزئی، بهبودی حدود ۳ تا ۶ هفته طول میکشد. پس از ترمیم منیسک، بافت برای جوش خوردن به محافظت طولانیتری نیاز دارد؛ بهبودی حدود ۳ تا ۶ ماه است. در هر دو حالت، فیزیوتراپی برای بازگرداندن دامنه حرکت و قدرت عضلات اهمیت دارد [1].
چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کرد؟
در موارد زیر بدون تأخیر به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید [2]:
- زانو قفل شده و صاف نمیشود
- زانو مرتب خالی میکند یا با درد صدا میدهد
- نمیتوانید روی پا وزن بگذارید یا زانو تغییر شکل داده است
- زانو قرمز و داغ است و تب دارید
- درد پس از چند هفته بهتر نشده است
پرسشهای پرتکرار
+آیا پارگی منیسک خودبهخود خوب میشود؟
بخش داخلی منیسک خونرسانی ندارد، بنابراین پارگی در این ناحیه معمولاً خودبهخود جوش نمیخورد. با این حال، علائم پارگیهای فرسایشی اغلب با ورزش و فیزیوتراپی بهطور چشمگیری کاهش مییابد [1][4].
+آیا هر پارگی منیسک نیاز به جراحی دارد؟
خیر. در پارگیهای فرسایشی میانسالی و سنین بالاتر، ورزشدرمانی انتخاب اول است. جراحی بیشتر برای قفل شدن واقعی زانو، پارگی ناشی از ضربه قابل ترمیم یا علائمی که با وجود درمان ادامه دارد در نظر گرفته میشود [1][3].
+آیا با پارگی منیسک میتوان راه رفت؟
بیشتر افراد پس از آسیب میتوانند راه بروند. ممکن است تورم و خشکی طی چند روز بیشتر شود؛ اگر زانو قفل میشود یا خالی میکند باید به پزشک مراجعه کرد [1][2].
+بهبودی پس از جراحی منیسک چقدر طول میکشد؟
حدود ۳ تا ۶ هفته پس از منیسکتومی جزئی و حدود ۳ تا ۶ ماه پس از ترمیم منیسک. زمان بازگشت به کار به میزان فعالیت بدنی شغل بستگی دارد [1].
منابع
- [1]Meniscus Tears — American Academy of Orthopaedic Surgeons (OrthoInfo).
- [2]Knee pain — NHS (nhs.uk), 2023.
- [3]Arthroscopic surgery for degenerative knee arthritis and meniscal tears: a clinical practice guideline (Siemieniuk RAC, et al.) — BMJ, 2017.
- [4]Exercise therapy versus arthroscopic partial meniscectomy for degenerative meniscal tear in middle aged patients: randomised controlled trial with two year follow-up (Kise NJ, et al.) — BMJ, 2016.
- [5]Arthroscopic surgery for degenerative knee disease (osteoarthritis including degenerative meniscal tears) (O'Connor D, et al.) — Cochrane Database of Systematic Reviews, 2022.
این مقاله فقط برای اطلاعرسانی عمومی است و جایگزین معاینه و مشاوره پزشکی فردی نیست. در شرایط اورژانسی به نزدیکترین اورژانس مراجعه کنید.