El Bileği Kırığı (Distal Radius Kırığı): Belirtiler, Tedavi ve İyileşme

El bileği kırığı nedir?

Ön kolda iki kemik bulunur. Başparmak tarafındaki kemiğe radius denir. Bu kemiğin el bileğine yakın olan ucuna distal radius adı verilir. Günlük hayatta el bileği kırığı denildiğinde çoğunlukla bu bölgenin kırığı kastedilir ^[1].

Kırık düz ve yerinden oynamamış olabilir. Bazen kemik parçaları kayar, bazen de kırık hattı eklem yüzeyine uzanır. Kırığın şekli ve dengesi, tedavinin alçıyla mı yoksa ameliyatla mı yapılacağını belirleyen en önemli etkenlerden biridir ^[1]⁠^[3].

Belirtiler

Belirtiler genellikle düşmenin hemen ardından başlar. En sık görülenler şunlardır ^[1]⁠^[2]:

• El bileğinde ani ve belirgin ağrı
• Şişlik ve morarma
• Dokunmakla artan hassasiyet
• Bileği ve eli hareket ettirmekte zorlanma
• Kemik kaymışsa bilekte şekil bozukluğu veya açılanma
• Parmaklarda uyuşma ya da karıncalanma

Nedenler ve risk faktörleri

En sık neden, düşerken eli öne uzatıp yere dayamaktır. Gençlerde bu kırıklar daha çok yüksekten düşme, trafik kazası veya spor yaralanması gibi yüksek enerjili travmalarla oluşur ^[1].

İleri yaşta, özellikle kemik erimesi (osteoporoz) olan kişilerde, ayakta dururken yaşanan basit bir düşme bile kırığa yol açabilir. Bu yüzden yaşlı bir kişide bilek kırığı, kemiklerin zayıflamış olabileceğine dair önemli bir işarettir. Kemik sağlığının ve düşme riskinin değerlendirilmesi önerilir ^[1]⁠^[3].

Burkulma ile kırığı yalnızca dış görünüşe bakarak ayırt etmek her zaman mümkün değildir. Düşme sonrası bilek ağrısı geçmiyorsa muayene ve röntgen gerekir ^[2].

Tanı

Hekim önce yaralanmanın nasıl olduğunu sorar. Ardından bileği muayene eder; cildin bütünlüğünü, kan dolaşımını ve parmaklardaki hissi kontrol eder ^[3].

Tanı, bileğin önden ve yandan çekilen röntgen filmleriyle konur ^[3]. Kırık eklemin içine uzanıyorsa veya ameliyat planlanıyorsa, kemiğin ayrıntılı görüntüsü için bilgisayarlı tomografi (BT) istenebilir ^[1].

Kılavuzlar, hastaya kendi görüntülerini görme ve kırığını anlama fırsatı verilmesini, tedavi ve iyileşme hakkında sözlü ve yazılı bilgi sunulmasını önerir ^[4].

Tedavi

Ameliyatsız tedavi: Kırık yerinden oynamamışsa veya kabul edilebilir konumdaysa alçı ya da atel yeterli olabilir. İlk günlerde şişliğe uyum sağlayabilen bir atel kullanılır, gerekirse daha sonra alçıya geçilir. Bu destek genellikle 4–6 hafta kalır ^[1].

Kemik parçaları kaymışsa, kesi yapılmadan dışarıdan elle yerine oturtulabilir. Bu işleme kapalı redüksiyon denir ve uygun ağrı kontrolü sağlanarak yapılır. Ardından kırık alçıyla korunur ^[1]⁠^[3]⁠^[4].

Ameliyatla tedavi: Kırık alçıyla yerinde tutulamıyorsa, eklem yüzeyi bozulmuşsa veya takipte yeniden kayarsa ameliyat gündeme gelir. Kemik parçaları metal plak ve vidalar, teller ya da dışarıdan takılan bir çerçeve (eksternal fiksatör) ile sabitlenir ^[1]⁠^[4].

Ameliyat gerekiyorsa zamanlama da önemlidir. Kılavuzlar, eklem içine uzanan kırıklarda ilk 72 saat, eklem dışı kırıklarda ise ilk bir hafta içinde ameliyat yapılmasını önerir ^[3]⁠^[4].

Yaş, karar verirken önemli bir etkendir. 65 yaş ve üzerindeki kişilerde, belirgin bir şekil bozukluğu yoksa, kaymış kırıklar da çoğu zaman ameliyatsız tedavi edilebilir ^[3]. Çalışmaları bir araya getiren bir meta-analizde ameliyat, genel olarak el fonksiyonu ve kavrama gücünde bir miktar daha iyi sonuç vermiştir. Ancak yalnızca 60 yaş üzerindeki hastaları içeren çalışmalarda fonksiyon açısından anlamlı bir fark görülmemiştir ^[5]. Bu nedenle tedavi; kırığın tipi, kişinin yaşı, elini ne kadar yoğun kullandığı ve genel sağlık durumu birlikte değerlendirilerek seçilir.

İyileşme süreci

Kırık kemik çoğunlukla 6–8 haftada kaynar; ağır kırıklarda bu süre uzayabilir ^[2]. Bileğin günlük işlerin tamamında rahatça kullanılması yaklaşık 3 ay alabilir. Tam toparlanma ise bir yıla kadar sürebilir ^[1].

Alçı ya da atel çıkarıldıktan sonra fizyoterapi ve ev egzersizleriyle bileğin hareketi ve gücü yeniden kazandırılır. Uygun durumlarda, ağrı izin verdiğinde çıkarılabilir bir destekle erken harekete başlanabilir ^[1]⁠^[3].

Bazı kişilerde bilekte hafif sertlik veya uzun süreli sızı kalabilir. Nadiren, kompleks bölgesel ağrı sendromu adı verilen, yaralanmayla orantısız ve uzun süren bir ağrı tablosu gelişebilir. Geçmeyen ağrı mutlaka hekime bildirilmelidir ^[1].

İyileşme beklendiği gibi gitmiyorsa hastanın kolayca yeniden başvurabilmesi ve ileri yaştakilerde kemik sağlığı ile düşme riskinin değerlendirilmesi önerilir ^[3].

Ne zaman acilen doktora başvurmalı?

Aşağıdaki durumlardan biri varsa vakit kaybetmeden acil servise başvurun ^[1]⁠^[2]:

• Parmaklarda uyuşma veya karıncalanma
• Bilekte ya da kolda belirgin şekil bozukluğu
• Kemiğin deriden dışarı çıkması veya ciddi kanama
• Dinlenmeyle geçmeyen, giderek artan şiddetli ağrı
• Parmakları hafifçe düzeltirken aşırı ağrı veya başparmak ve işaret parmağında güçsüzlük
• Hastaneye ulaşana kadar: kolu bir havlu ya da askıyla destekleyin, bezle sarılmış buzu kısa aralıklarla uygulayın, yüzük ve bilezikleri hemen çıkarın; ameliyat gerekebileceği için bir şey yiyip içmeyin ^[2]