شکستگی و آسیب
شکستگی مچ دست (شکستگی انتهای رادیوس): علائم، درمان و بهبودی
به طور خلاصه
شکستگی انتهای رادیوس یعنی شکستن انتهای استخوان رادیوس در نزدیکی مچ؛ این استخوان در سمت شست قرار دارد و شکستگی آن معمولاً در اثر افتادن روی دستِ باز رخ میدهد. شکستگیهای بدون جابهجایی، یا آنهایی که میتوان جا انداخت و در جای خود نگه داشت، با آتل و گچ درمان میشوند؛ اما شکستگیهای ناپایدار ممکن است به جراحی با پلاک و پیچ یا روشهای دیگر نیاز داشته باشند. جوش خوردن استخوان معمولاً ۶ تا ۸ هفته طول میکشد؛ استفادهٔ کامل از مچ در کارهای روزمره حدود ۳ ماه و بهبودی کامل گاهی تا یک سال زمان میبرد.
شکستگی مچ دست چیست؟
ساعد دو استخوان دارد. استخوانی که در سمت شست قرار دارد رادیوس نام دارد. به انتهای این استخوان در نزدیکی مچ، انتهای رادیوس یا دیستال رادیوس گفته میشود و شایعترین محل شکستگی مچ دست همینجاست [1].
شکستگی ممکن است ساده و بدون جابهجایی باشد. گاهی قطعات استخوان جابهجا میشوند یا خط شکستگی به سطح مفصل میرسد. شکل و پایداری شکستگی از مهمترین عواملی است که انتخاب میان گچ و جراحی را تعیین میکند [1][3].
علائم
علائم معمولاً بلافاصله پس از زمین خوردن شروع میشوند. شایعترین آنها عبارتاند از [1][2]:
- درد ناگهانی و شدید در مچ
- تورم و کبودی
- حساسیت و درد هنگام لمس
- دشواری در حرکت دادن مچ و دست
- کج یا تغییرشکلیافته به نظر رسیدن مچ در صورت جابهجایی استخوان
- بیحسی یا گزگز در انگشتان
علتها و عوامل خطر
شایعترین علت، دراز کردن دست برای جلوگیری از زمین خوردن است. در افراد جوان این شکستگیها بیشتر در آسیبهای پرانرژی مانند سقوط از ارتفاع، تصادف رانندگی یا آسیب ورزشی رخ میدهند [1].
در سالمندان، بهویژه افرادی که پوکی استخوان دارند، حتی یک زمین خوردن ساده در حالت ایستاده میتواند باعث شکستگی شود. بنابراین شکستگی مچ در سنین بالا میتواند نشانهٔ مهمی از ضعف استخوان باشد و ارزیابی سلامت استخوان و خطر زمین خوردن توصیه میشود [1][3].
تشخیص پیچخوردگی از شکستگی فقط با نگاه کردن همیشه ممکن نیست. اگر درد مچ پس از زمین خوردن برطرف نشد، معاینه و عکس رادیولوژی لازم است [2].
تشخیص
پزشک ابتدا میپرسد آسیب چگونه رخ داده است. سپس مچ را معاینه میکند و وضعیت پوست، خونرسانی و حس انگشتان را بررسی میکند [3].
تشخیص با عکس رادیولوژی از روبهرو و از پهلو تأیید میشود [3]. اگر شکستگی به داخل مفصل رسیده باشد یا جراحی برنامهریزی شود، ممکن است برای دیدن جزئیات استخوان سیتیاسکن لازم باشد [1].
راهنماها توصیه میکنند به بیمار فرصت داده شود تصاویر خود را ببیند و آسیبش را بفهمد، و اطلاعات شفاهی و مکتوب دربارهٔ درمان و بهبودی دریافت کند [4].
درمان
درمان بدون جراحی: اگر شکستگی جابهجا نشده یا در وضعیت قابلقبولی باشد، آتل یا گچ ممکن است کافی باشد. در روزهای اول معمولاً از آتلی استفاده میشود که با تورم سازگار است و در صورت نیاز بعداً گچ گرفته میشود. این محافظ معمولاً ۴ تا ۶ هفته باقی میماند [1].
اگر قطعات استخوان جابهجا شده باشند، اغلب میتوان آنها را بدون برش و از بیرون جا انداخت. به این کار جا انداختن بسته گفته میشود و با کنترل مناسب درد انجام میشود. سپس مچ با گچ محافظت میشود [1][3][4].
درمان جراحی: اگر گچ نتواند شکستگی را در جای خود نگه دارد، سطح مفصل به هم ریخته باشد یا شکستگی در پیگیری دوباره جابهجا شود، جراحی مطرح میشود. قطعات با پلاک فلزی و پیچ، سیمهای فلزی یا قاب خارجی (فیکساتور خارجی) ثابت میشوند [1][4].
اگر جراحی لازم باشد، زمان آن هم مهم است. راهنماها توصیه میکنند شکستگیهای داخل مفصلی ظرف ۷۲ ساعت و شکستگیهای خارج مفصلی ظرف یک هفته جراحی شوند [3][4].
سن نقش مهمی در تصمیمگیری دارد. در افراد ۶۵ سال و بالاتر، اگر تغییرشکل قابلتوجهی وجود نداشته باشد، حتی شکستگیهای جابهجاشده هم اغلب بدون جراحی درمان میشوند [3]. یک متاآنالیز که مطالعات متعددی را کنار هم قرار داده، نشان داد جراحی در مجموع عملکرد دست و قدرت گرفتن را کمی بهتر کرده است، اما در مطالعاتی که فقط بیماران بالای ۶۰ سال را شامل میشدند، تفاوت معناداری در عملکرد دیده نشد [5]. بنابراین روش درمان با در نظر گرفتن نوع شکستگی، سن، میزان استفادهٔ فرد از دست و وضعیت کلی سلامت انتخاب میشود.
دوران بهبودی
استخوان شکسته معمولاً ظرف ۶ تا ۸ هفته جوش میخورد، هرچند در شکستگیهای شدید ممکن است بیشتر طول بکشد [2]. استفادهٔ راحت از مچ در همهٔ کارهای روزمره ممکن است حدود ۳ ماه و بهبودی کامل تا یک سال زمان ببرد [1].
پس از برداشتن آتل یا گچ، فیزیوتراپی و تمرینهای خانگی به بازگرداندن حرکت و قدرت مچ کمک میکنند. در موارد مناسب، حرکت زودهنگام با یک محافظ قابلبرداشت میتواند به محض اجازهٔ درد آغاز شود [1][3].
در برخی افراد کمی خشکی یا دردی مبهم و طولانی در مچ باقی میماند. بهندرت، وضعیتی به نام سندرم درد ناحیهای پیچیده ایجاد میشود که دردی طولانی و نامتناسب با شدت آسیب دارد. درد ماندگار را همیشه باید به پزشک اطلاع داد [1].
توصیه میشود اگر روند بهبودی مطابق انتظار نبود، بیمار بتواند بهراحتی دوباره مراجعه کند و در سالمندان سلامت استخوان و خطر زمین خوردن ارزیابی شود [3].
چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت وجود هر یک از موارد زیر بیدرنگ به اورژانس مراجعه کنید [1][2]:
- بیحسی یا گزگز انگشتان
- تغییرشکل آشکار مچ یا بازو
- بیرون زدن استخوان از پوست یا خونریزی شدید
- درد شدیدی که با استراحت بهتر نمیشود و بدتر میشود
- درد بسیار شدید هنگام صاف کردن آرام انگشتان یا ضعف شست و انگشت اشاره
- تا رسیدن به بیمارستان: بازو را با حوله یا آویز نگه دارید، یخِ پیچیده در پارچه را در دورههای کوتاه بگذارید، انگشتر و دستبند را فوراً درآورید و به احتمال نیاز به جراحی چیزی نخورید و ننوشید [2]
پرسشهای پرتکرار
+در شکستگی مچ دست، گچ چند هفته میماند؟
در درمان بدون جراحی، آتل و گچ معمولاً ۴ تا ۶ هفته استفاده میشوند. مدت دقیق به نوع شکستگی و عکسهای پیگیری بستگی دارد [1].
+آیا هر شکستگی مچ دست به جراحی نیاز دارد؟
خیر. شکستگیهای بدون جابهجایی، یا آنهایی که جا انداخته و در جای خود نگه داشته میشوند، با گچ درمان میشوند. جراحی برای شکستگیهای ناپایدار، درگیرکنندهٔ سطح مفصل یا شکستگیهایی که در گچ دوباره جابهجا میشوند مطرح است [1][3].
منابع
- [1]Distal Radius Fractures (Broken Wrist) — American Academy of Orthopaedic Surgeons (OrthoInfo).
- [2]Broken arm or wrist — NHS (nhs.uk), 2023.
- [3]BOAST – The Management of Distal Radial Fractures — British Orthopaedic Association, 2017.
- [4]Fractures (non-complex): assessment and management (NG38) — National Institute for Health and Care Excellence (NICE), 2016.
- [5]Operative vs Nonoperative Treatment of Distal Radius Fractures in Adults: A Systematic Review and Meta-analysis — JAMA Network Open (Ochen Y, et al.), 2020.
این مقاله فقط برای اطلاعرسانی عمومی است و جایگزین معاینه و مشاوره پزشکی فردی نیست. در شرایط اورژانسی به نزدیکترین اورژانس مراجعه کنید.